Bijzonder België - De (bijna-) vliegtuigbotsing (bijna) boven Gent

De (bijna-) vliegtuigbotsing (bijna) boven Gent
Klik op het icoon om in te zoomen op de locatie van "De (bijna-) vliegtuigbotsing (bijna) boven Gent"
Dit artikel beschrijft een situatie die nog in ontwikkeling is en wordt door Bijzonder België verder uitgewerkt.

Op vrijdag 13 januari 2017 verschenen berichten in de media dat op Nieuwjaarsdag 2017 op het nippertje een vliegramp pal boven de stad Gent was vermeden. Sommige Belgische televisiejournaals lieten dit onrustwekkend nieuws vergezeld gaan van suggestieve beelden van het oude hart van de stad. Bepaalde internationale media spraken van een bijna-botsing bij Brussel.

De berichten meldden dat de betrokken vliegtuigen een passagierstoestel Airbus A320 van Air France en een vrachttoestel Airbus A300 van EgyptAir waren. Het toestel van Air France verzorgde de verbinding van Parijs naar Amsterdam. Het Egyptische toestel was vertrokken vanop de luchthaven van Oostende en was op weg naar Caïro. Nog volgens deze nieuwsberichten zouden de vliegtuigen bij deze "uiterst dramatische bijna-botsing boven Gent" op het meest kritieke moment, omstreeks 12:45 uur, verticaal slechts 90 of 100 meter (afhankelijk van de bron) van elkaar verwijderd zijn geweest, en horizontaal 1.370 meter, daar waar de voorschriften verplichten afstanden van respectievelijk 300 meter en 10.000 meter in acht te nemen. Het Egyptische toestel zou tot drie maal toe de instructies van de Belgische verkeersleiding én daarbovenop de automatische waarschuwingssystemen hebben genegeerd. Het voorval werd als een "ernstig incident" bestempeld.

Enige correctie drong zich vervolgens echter op in de berichtgeving: het incident vond eigenlijk plaats in het gebied tussen Deinze en Oudenaarde... Sommige bronnen noemden het dorpje Lozer. Zonder afbreuk te willen doen aan deze toch eerder als ruraal te bestempelen locatie, is dit natuurlijk al enigszins minder spectaculair dan een bijna-botsing tussen twee grote vliegtuigen pal boven het dichtbevolkte centrum van de stad Gent.

Eigen onderzoek door Bijzonder België kan aan deze informatie het volgende toevoegen.

Het vliegtuig van Air France staat geregistreerd als F-GKXN en is van het exacte type Airbus A320-214. Het toestel draagt Construction Number (C/N) 3008 (ook wel Manufacturer Serial Number of MSN genoemd). De eerste vlucht vond plaats op 15 december 2006, wat het toestel vandaag een leeftijd van iets meer dan tien jaar geeft. De levering aan Air France vond plaats op 26 januari 2007. Air France is steeds de operator geweest, aanvankelijk via leasing van GECAS (General Electric Capital Aviation Services) (link) en sinds maart 2010 via leasing van AerCap (link).

Het Egyptische vliegtuig staat geregistreerd als SU-GAY en is van het exacte type Airbus A300B4-622R(F), waarbij de "(F)" staat voor "Freighter" (vrachtvliegtuig). Het toestel draagt C/N 607. De eerste vlucht vond plaats op 26 maart 1991, wat het toestel vandaag een leeftijd van bijna 26 jaar geeft. Het werd aanvankelijk geleverd aan EgyptAir als passagiersvliegtuig (exact type Airbus A300B4-622R) op 5 september 1991, en kreeg de naam "Seti I", een fiere verwijzing naar de militair succesvolle Egyptische farao uit de 13e eeuw voor Christus (19e Dynastie). In deze hoedanigheid van passagierstoestel was het vliegtuig op 21 december 2001 trouwens betrokken bij een incident op een Frans vliegveld, waarbij het tijdens zware sneeuw van de landingsbaan gleed. De Airbus werd later geconverteerd tot vrachtvliegtuig en in september 2006 geleverd aan EgyptAir Cargo. EgyptAir Cargo staat via de EgyptAir Holding Company volledig onder de controle van de Egyptische overheid.

Deze Airbus van EgyptAir Cargo was op 1 januari 2017 om 12:39 uur vertrokken vanop de luchthaven van Oostende als vlucht MS541 (callsign of roepnaam MSX541), minder dan 10 minuten vóór het incident dat zich zou voordoen. Het toestel van Air France moest normaal gezien reeds om 11:50 uur vertrekken vanop de luchthaven Parijs-Charles de Gaulle, als vlucht AF1640 (callsign AFR640F), maar had meer dan een half uur vertraging en kon uiteindelijk pas om 12:25 uur het luchtruim kiezen. Of hoe een op het eerste zicht banale vertraging bijna de oorzaak was van een dodelijke afloop!

De snelheid en de verticale nadering van beide toestellen

Het toestel van Air France vloog aan een snelheid van 381 knopen (ongeveer 705 kilometer per uur) en bevond zich voorafgaandelijk aan het incident al geruime tijd op een constante hoogte van 22.000 voet (6.600 meter). In luchtvaarttermen wordt dit vliegniveau aangeduid als "FL220" (Flight Level, uitgedrukt per 100 voet). Net vóór het incident kreeg de bemanning opdracht van het automatische anti-botsingssysteem om een ontwijkende klim in te zetten, wat dan ook prompt gebeurde: even later bevond het toestel zich reeds op een hoogte van 22.525 voet (6757,5 meter).

Het toestel van EgyptAir Cargo had op het moment van het incident een snelheid van tussen de 461 en 465 knopen (ongeveer 853 en 861 kilometer per uur) en had drie maal FL210 (21.000 voet of 6.300 meter) als vliegniveau toegewezen gekregen: bij het opstijgen, vijf minuten voor de toestellen elkaar zouden ontmoeten en opnieuw twee minuten voor de toestellen in elkaars buurt kwamen. De bemanning werd door de luchtverkeersleiding tevens ingelicht omtrent de aanwezigheid van de Airbus van Air France die zich iets hoger bevond. Dit alles werd echter genegeerd en het vrachttoestel bleef stijgen, zelfs ondanks de dringende instructie van het automatische anti-botsingssysteem om dat niet te doen. Op het moment van het incident bevond het toestel van EgyptAir Cargo zich dan ook reeds op een hoogte van tussen de 21.125 en 21.925 voet (6.337,5 meter en 6.577,5 meter), gevaarlijk dicht bij de vlieghoogte van de Airbus van Air France.

De horizontale nadering van beide toestellen

Uit onderzoek van de beschikbare locatiegegevens kan voor beide vliegtuigen het gevolgde traject worden gereconstrueerd. Op basis daarvan kan worden bepaald dat de kruising tussen de gevolgde routes gelegen is op ongeveer 100 meter ten zuid-oosten van de aansluiting tussen de Neerrechemstraat en de Boeregemstraat in Lozer.


De kruising van de gevolgde vliegroutes. In rood de route van het toestel van Air France, in blauw de route van het toestel van EgyptAir Cargo. Links verticaal in beeld de Neerrechemstraat, bovenaan horizontaal in beeld de Boeregemstraat. 


Hoewel we slechts beschikken over locatiegegevens die één keer per minuut werden geupdatet kan uit deze gegevens worden afgeleid dat het toestel van Air France zich op het kruispunt van beide vliegroutes moet hebben bevonden omstreeks 12:47:01 uur. Op dat moment vlogen beide toestellen op een horizontale afstand van ongeveer 2760 meter van elkaar. Het toestel van EgyptAir Cargo zou het kruispunt van beide vliegroutes bereiken omstreeks 12:47:15 uur.

De Airbus van Air France volgde een licht noord-noord-oostelijke koers (12°), het toestel van EgyptAir Cargo volgde een oost-zuid-oostelijke koers (112°, volgens andere bronnen 109°). Wanneer men deze informatie combineert met het feit dat het toestel van EgyptAir Cargo ongeveer 150 kilometer per uur sneller vloog dan het vliegtuig van Air France, dan kan worden afgeleid dat beide toestellen tussen 12:47:01 en 12:47:15 in het horizontale vlak inderdaad nog dichter bij elkaar zijn gekomen dan de voormelde 2760 meter.


De situatie om 12:47:01 uur. De Airbus van Air France bevindt zich op de kruising van beide vliegroutes, het toestel van EgyptAir Cargo nadert uit het westen. 


De afstand van de betrokken toestellen tot de stad Gent

Onderzoek van de vluchtgegevens van beide toestellen wijst dus uit dat de berichten dat de bijna-botsing boven de stad Gent plaatsvond wel degelijk fel overdreven zijn.

Het incident zelf deed zich dus voor boven Lozer, gelegen op meer dan 18 kilometer ten zuid-westen van het centrum van Gent (waarbij in dit geval het Sint-Baafsplein als stadscentrum wordt gehanteerd). De noord-noord-oostelijke koers van de Airbus van Air France liet het toestel enige seconden na het incident (omstreeks 12:48:20 uur) aan de westrand van Gent passeren, op een zevental kilometer van het stadscentrum. De oost-zuid-oostelijke koers van de Airbus van EgyptAir Cargo liet dit toestel ver ten zuiden van Gent passeren, op een afstand van het stadscentrum die op geen enkel moment kleiner werd dan een ruime 17 kilometer.


Dit beeld toont duidelijk dat de stad Gent toch nog wel enigszins verwijderd ligt van de plaats van het in dit artikel besproken incident. Horizontaal geeft deze satellietfoto een gebied van ongeveer 80 kilometer weer, verticaal ongeveer 35 kilometer. 



Dit beeld toont duidelijk dat geen van beide vliegroutes werkelijk boven Gent passeert. 
Naar boven